Site icon Digital Learning Classroom

การถอดบทเรียนและออกแบบการเรียนรู้เชิงรุกโดยใช้ TPACK เป็นฐาน (TPACK-Based Active Learning Design)

ดร.อนุศร หงษ์ขุนทด
แชร์เรื่องนี้

การถอดบทเรียนและออกแบบการเรียนรู้เชิงรุกโดยใช้ TPACK เป็นฐาน (TPACK-Based Active Learning Design)

บทนำ: พลวัตใหม่แห่งการจัดการเรียนรู้ในยุคดิจิทัล

ในบริบทของสังคมโลกที่ขับเคลื่อนด้วยความผันผวน ความไม่แน่นอน ความซับซ้อน และความคลุมเครือ (VUCA World) ระบบการศึกษาทั่วโลกกำลังเผชิญกับความท้าทายครั้งสำคัญที่สุดในประวัติศาสตร์ การเข้ามาของเทคโนโลยีดิจิทัล (Digital Disruption) ไม่ได้เพียงแค่เปลี่ยนแปลงวิธีการสื่อสารหรือการทำธุรกรรม แต่ได้รื้อถอนโครงสร้างพื้นฐานของ “วิธีการเรียนรู้” ของมนุษย์ไปอย่างสิ้นเชิง ผู้เรียนในศตวรรษที่ 21 หรือที่เรียกกันว่า Digital Natives มีพฤติกรรมการรับรู้ข้อมูลข่าวสารที่แตกต่างจากคนรุ่นก่อนอย่างมีนัยสำคัญ พวกเขาเติบโตมาพร้อมกับความสามารถในการเข้าถึงสารสนเทศมหาศาลเพียงปลายนิ้วสัมผัส ส่งผลให้บทบาทของครูผู้สอนต้องเปลี่ยนผ่านจากการเป็น “ผู้ถ่ายทอดความรู้” (Sage on the Stage) สู่การเป็น “ผู้ออกแบบประสบการณ์การเรียนรู้” (Guide on the Side) ที่มีความสามารถในการบูรณาการศาสตร์และศิลป์เข้าด้วยกันอย่างกลมกลืน

การจัดการเรียนรู้เชิงรุก (Active Learning) จึงไม่ใช่เพียงทางเลือก แต่เป็น “ทางรอด” ของการศึกษาไทย ภายใต้นโยบาย Thailand 4.0 และแผนการศึกษาแห่งชาติที่มุ่งเน้นการสร้างนวัตกรและผู้เรียนที่มีทักษะการคิดวิเคราะห์ขั้นสูง อย่างไรก็ตาม การนำ Active Learning มาประยุกต์ใช้โดยขาดความเข้าใจในบริบทของเครื่องมือสมัยใหม่ มักนำไปสู่กิจกรรมที่เน้นเพียงความสนุกสนานแต่ขาดความลึกซึ้งทางวิชาการ หรือในทางกลับกัน การนำเทคโนโลยีมาใช้โดยขาดหลักการสอนที่ดี ก็มักจบลงที่การใช้แท็บเล็ตแทนกระดานดำโดยที่กระบวนการเรียนรู้ไม่ได้เปลี่ยนแปลงไปจากเดิม (Old Wine in New Bottle)

  บทความนี้จัดทำขึ้นเพื่อเป็นคู่มือภาคปฏิบัติที่เจาะลึกถึงแก่นของกรอบแนวคิด TPACK Model (Technological Pedagogical Content Knowledge) ซึ่งถือเป็น “เลนส์” หรือ “เข็มทิศ” ที่ได้รับการยอมรับในระดับสากลว่าเป็นเครื่องมือที่ทรงพลังที่สุดในการช่วยให้ครูสามารถผสานองค์ความรู้ 3 ด้านหลัก คือ เนื้อหา (Content), วิธีการสอน (Pedagogy), และเทคโนโลยี (Technology) เข้าด้วยกัน 1 เอกสารนี้จะนำท่านเดินทางผ่านการวิเคราะห์เชิงลึก การถอดบทเรียนจากแผนการสอนต้นแบบที่ประสบความสำเร็จจริงในบริบทโรงเรียนไทย และนำเสนอแนวทางการประยุกต์ใช้ที่ละเอียดอ่อน ครอบคลุม และสามารถนำไปปฏิบัติได้จริง เพื่อยกระดับห้องเรียนธรรมดาให้กลายเป็นพื้นที่แห่งการเรียนรู้ที่มีความหมายและทรงพลัง

กรอบแนวคิดเชิงทฤษฎี: การวิเคราะห์ TPACK ในมิติเชิงลึก (Deep Dive into TPACK Framework)

เพื่อให้การออกแบบการเรียนรู้มีประสิทธิภาพสูงสุด ผู้สอนจำเป็นต้องทำความเข้าใจโครงสร้างของ TPACK ในระดับลึก (Deep Structure) ซึ่งไม่ใช่เพียงการนำองค์ประกอบมารวมกัน แต่คือปฏิสัมพันธ์ที่ซับซ้อนและเกื้อกูลกันระหว่างองค์ประกอบเหล่านั้น

วิวัฒนาการจาก PCK สู่ TPACK

  เดิมที ลี ชูสมาร์ (Lee Shulman, 1986) ได้เสนอแนวคิด PCK (Pedagogical Content Knowledge) ซึ่งอธิบายว่าครูที่เชี่ยวชาญไม่ได้มีแค่ความรู้เนื้อหา (Content) หรือรู้วิธีสอน (Pedagogy) แยกจากกัน แต่มี “ความรู้ในการสอนเนื้อหาเฉพาะ” เช่น รู้วิธีอธิบายเรื่องเงาให้นักเรียนประถมเข้าใจ หรือรู้วิธีสอนเรื่องแคลคูลัสให้เชื่อมโยงกับชีวิตจริง 2

ต่อมาเมื่อเทคโนโลยีเข้ามามีบทบาท Mishra และ Koehler (2006) จึงได้ขยายกรอบแนวคิดนี้โดยเพิ่มมิติของ เทคโนโลยี (Technology) เข้าไป จนเกิดเป็น TPACK Model ซึ่งประกอบด้วย 7 องค์ประกอบที่สัมพันธ์กัน ดังแสดงในตารางวิเคราะห์ต่อไปนี้

ตารางที่ 1: การวิเคราะห์องค์ประกอบทั้ง 7 ของ TPACK Model 2

องค์ประกอบ (Component)นิยามเชิงลึก (Deep Definition)ตัวอย่างสถานการณ์จริง (Practical Example)
1. CK (Content Knowledge)ความรู้ความเข้าใจอย่างถ่องแท้ในสาระวิชา ข้อเท็จจริง มโนทัศน์ ทฤษฎี หลักการ และโครงสร้างของความรู้ในสาขานั้นๆ รวมถึงความเข้าใจว่าความรู้นั้นเกิดขึ้นและพิสูจน์ได้อย่างไรครูวิทยาศาสตร์ต้องเข้าใจลึกซึ้งเรื่องโครงสร้างอะตอม พันธะเคมี และตารางธาตุ ไม่ใช่แค่จำชื่อธาตุได้
2. PK (Pedagogical Knowledge)ความรู้เกี่ยวกับกระบวนการเรียนรู้ของผู้เรียน จิตวิทยาการศึกษา กลยุทธ์การสอน (เช่น Project-based, Inquiry-based) การบริหารจัดการชั้นเรียน และการวัดประเมินผลครูรู้วิธีการจัดกลุ่มนักเรียนแบบคละความสามารถ (Mixed ability) และรู้วิธีใช้คำถามกระตุ้นคิด (Probing questions)
3. TK (Technological Knowledge)ทักษะในการใช้เครื่องมือดิจิทัล ทั้งฮาร์ดแวร์ (คอมพิวเตอร์, แท็บเล็ต) ซอฟต์แวร์ และความสามารถในการเรียนรู้และปรับตัวเข้ากับเทคโนโลยีใหม่ๆ (Adaptive Expertise)ครูสามารถใช้งาน Google Workspace, ตัดต่อวิดีโอเบื้องต้น, หรือใช้แอปพลิเคชัน AR/VR ได้อย่างคล่องแคล่ว
4. PCK (Pedagogical Content Knowledge)ศิลปะในการแปลงเนื้อหาให้สอนได้ รู้ว่าเรื่องใดยากสำหรับผู้เรียน (Misconception) และใช้วิธีใดอธิบายหรือจัดกิจกรรมเพื่อแก้ไขความเข้าใจผิดนั้นการใช้อุปกรณ์ทดลองแบบง่ายๆ (Hands-on) เพื่อสาธิตเรื่องแรงดันอากาศให้นักเรียนเห็นภาพชัดเจนกว่าการบรรยาย
5. TCK (Technological Content Knowledge)ความเข้าใจว่าเทคโนโลยีและเนื้อหาสัมพันธ์กันอย่างไร เทคโนโลยีใดสามารถ “แสดงผล” (Represent) เนื้อหาได้ดีที่สุด หรือเทคโนโลยีเปลี่ยนแปลงธรรมชาติของเนื้อหานั้นอย่างไรการใช้โปรแกรม GeoGebra สร้างกราฟพลวัตเพื่อสอนเรื่องฟังก์ชัน ซึ่งกระดานดำทำไม่ได้ หรือการใช้ Google Earth สอนภูมิศาสตร์
6. TPK (Technological Pedagogical Knowledge)ความเข้าใจว่าเทคโนโลยีจะเปลี่ยน “กระบวนการเรียนการสอน” ได้อย่างไร เทคโนโลยีช่วยสนับสนุนยุทธวิธีการสอนหรือแก้ปัญหาการจัดการชั้นเรียนได้อย่างไรการใช้ Padlet เพื่อระดมสมองแบบ Real-time ซึ่งเปลี่ยนพลวัตของการอภิปรายกลุ่มจากเดิมที่มีแค่คนกล้าพูด เป็นทุกคนมีส่วนร่วม
7. TPACK (Tech-Pedagogical-Content Knowledge)ภาวะที่ครูบูรณาการทั้ง 3 ด้านอย่างสมบูรณ์ เข้าใจว่าจะสอน เนื้อหา (C) นี้ ด้วย วิธี (P) นี้ โดยใช้ เทคโนโลยี (T) นี้สนับสนุนได้อย่างไร เพื่อแก้ปัญหาการเรียนรู้และยกระดับผลสัมฤทธิ์การสอนเรื่องระบบสุริยะ (C) โดยให้ผู้เรียนสร้างแบบจำลอง 3D (P-Constructionism) ผ่านโปรแกรม Tinkercad (T) และนำเสนอผ่าน AR (T)

มิติที่ 4: บริบท (Context) – ตัวแปรที่ถูกมองข้าม

  นอกจากวงกลม 3 วงแล้ว กรอบ TPACK ยังมีวงล้อมรอบนอกสุดคือ บริบท (Context) ซึ่งมีความสำคัญอย่างยิ่งในการนำไปปรับใช้จริง บริบทหมายถึง ปัจจัยแวดล้อมต่างๆ เช่น 4

  การออกแบบแผนการสอน TPACK ที่ดี ไม่ใช่การลอกเลียนแบบแผนของโรงเรียนอื่นมาใช้ทั้งดุ้น แต่ต้องปรับจูน (Calibrate) ให้เข้ากับบริบทของห้องเรียนตนเอง ครูที่มี TPACK สูง จะสามารถประเมินได้ว่าเทคโนโลยีใดเหมาะสมกับบริบทที่มีข้อจำกัด และสามารถยืดหยุ่นปรับเปลี่ยนวิธีการสอนได้ตามสถานการณ์หน้างาน

ยุทธศาสตร์การออกแบบ: จากทฤษฎีสู่การปฏิบัติ (Design Strategy)

  การนำ TPACK ลงสู่การปฏิบัติไม่ใช่เรื่องบังเอิญ แต่เกิดจากการวางแผนอย่างเป็นระบบ ยุทธศาสตร์ที่ได้รับการยอมรับในการออกแบบการเรียนรู้ฐาน TPACK มีดังนี้

Learning Activity Types (LATs) Taxonomy

  Judi Harris และ Mark Hofer ได้เสนอแนวคิดการจำแนกประเภทกิจกรรมการเรียนรู้ (Learning Activity Types) เพื่อช่วยครูเลือกเทคโนโลยีให้ตรงกับจุดประสงค์ การวิเคราะห์ LATs ช่วยป้องกันปัญหา “Technology-driven” (เอาเทคโนโลยีเป็นตัวตั้ง) แต่ให้เน้น “Pedagogy-driven” (เอาวิธีสอนเป็นตัวตั้ง) 5

ตัวอย่างกระบวนการคิดแบบ TPACK Design

  1. เลือกเป้าหมายการเรียนรู้ (Learning Goal): นักเรียนต้องเข้าใจเรื่อง “วัฏจักรน้ำ”
  2. เลือกประเภทกิจกรรม (Activity Type): การสร้างแบบจำลอง (Modeling) และการสังเกตการณ์ (Observation)
  3. เลือกเครื่องมือเทคโนโลยี (Tool Selection)

ขั้นตอนการวิเคราะห์ก่อนการออกแบบ (Pre-Planning Analysis)

ก่อนเขียนแผนการสอน ครูควรตอบคำถามสำคัญ 3 ข้อ เพื่อตรวจสอบความพร้อมของ TPACK 5

  1. Content Question: เนื้อหาส่วนใดที่เป็น “จุดปัญหา” (Pain Point) ที่สอนด้วยวิธีเดิมแล้วเด็กไม่เข้าใจ? (นี่คือจุดที่เทคโนโลยีควรเข้ามาช่วย)
  2. Pedagogy Question: วิธีการสอนแบบใดที่จะทำให้ผู้เรียน “ตื่นตัว” (Active) กับเนื้อหานี้? (ไม่ใช่แค่นั่งฟัง)
  3. Technology Question: เทคโนโลยีใดที่ “เพิ่มมูลค่า” (Value Added) ให้กับการเรียนรู้นี้? (ถ้าใช้เทคโนโลยีแล้วได้ผลเท่าเดิม ไม่ควรใช้)

กรณีศึกษา: ถอดบทเรียน 5 แผนการสอนดีเด่นผ่านเลนส์ TPACK (Decoded Lesson Plans)

  ในส่วนนี้จะเป็นการวิเคราะห์เจาะลึกตัวอย่างแผนการสอนที่มีความโดดเด่นใน 5 สาขาวิชา โดยชี้ให้เห็นรายละเอียดของกระบวนการออกแบบ กิจกรรมขั้นนำ-ขั้นสอน-ขั้นสรุป และการใช้เครื่องมือดิจิทัลที่สอดรับกับเนื้อหาอย่างลงตัว

กรณีศึกษาที่ 1: วิชาคณิตศาสตร์ (ระดับมัธยมศึกษาตอนปลาย)

หัวข้อ: เลขยกกำลังและฟังก์ชันเอกซ์โพเนนเชียล บริบท: นักเรียนชั้น ม.4 มักมีปัญหากับความเป็นนามธรรมของกราฟ และการแก้สมการที่ซับซ้อน แหล่งข้อมูลอ้างอิง: 6

การถอดรหัส TPACK (TPACK Decoding)

ลำดับกิจกรรมการจัดการเรียนรู้ (Lesson Flow)

  1. Engagement (ขั้นสร้างความสนใจ): ครูเปิดกราฟการแพร่ระบาดของไวรัส (Exponential growth) จากข่าวจริงให้นักเรียนดู แล้วตั้งคำถามว่า “ทำไมตัวเลขผู้ติดเชื้อถึงพุ่งสูงขึ้นอย่างรวดเร็วในเวลาสั้นๆ?” เพื่อเชื่อมโยงคณิตศาสตร์กับโลกความเป็นจริง (Contextualizing)
  2. Exploration (ขั้นสำรวจและค้นหา):
  1. Explanation (ขั้นอธิบายและลงข้อสรุป): นักเรียนจับคู่ (Pair Share) สรุปข้อค้นพบ แล้วใช้ Padlet โพสต์ภาพกราฟที่ตนเองค้นพบพร้อมคำอธิบาย ครูสุ่มตัวอย่างมาอภิปรายหน้าชั้นเพื่อสรุปเป็นทฤษฎีบท
  2. Elaboration (ขั้นขยายความรู้): ครูให้นักเรียนลองแก้โจทย์ปัญหาการฝากเงินดอกเบี้ยทบต้น โดยใช้เครื่องคำนวณกราฟช่วยตรวจสอบคำตอบ
  3. Evaluation (ขั้นประเมินผล): นักเรียนทำแบบทดสอบสั้นๆ ผ่าน Quizizz เพื่อวัดความเข้าใจมโนทัศน์เบื้องต้น โดยระบบจะแสดงผลคะแนนทันที (Instant Feedback)

บทวิเคราะห์ความสำเร็จ: แผนนี้ประสบความสำเร็จเพราะเทคโนโลยี (GeoGebra) เข้ามาทำหน้าที่เป็น “Visualizer” ช่วยลดภาระทางปัญญา (Cognitive Load) ในการจินตนาการภาพกราฟ ทำให้นักเรียนเข้าใจ Concept ได้ลึกซึ้งและรวดเร็วขึ้น

กรณีศึกษาที่ 2: วิชาวิทยาศาสตร์ (ระดับมัธยมศึกษาตอนต้น)

หัวข้อ: ระบบร่างกายมนุษย์ (ระบบย่อยอาหาร) บริบท: เนื้อหามีรายละเอียดเยอะ ต้องท่องจำชื่ออวัยวะและหน้าที่ ภาพ 2 มิติในหนังสือไม่สามารถแสดงกลไกการทำงานที่ซับซ้อนได้ แหล่งข้อมูลอ้างอิง: 5

การถอดรหัส TPACK (TPACK Decoding)

ลำดับกิจกรรมการจัดการเรียนรู้ (Lesson Flow)

  1. Engagement: ครูให้นักเรียนกินขนมปัง 1 ชิ้น แล้วถามว่า “ขนมปังชิ้นนี้จะเดินทางไปไหนบ้างในร่างกายเรา?”
  2. Exploration (AR Station):
  1. Explanation: นักเรียนแต่ละกลุ่มสรุปหน้าที่ของอวัยวะที่ตนรับผิดชอบ แล้วสร้าง Infographic สรุปผ่าน Canva
  2. Elaboration: นักเรียนแต่ละกลุ่มนำเสนอผลงาน โดยเพื่อนกลุ่มอื่นต้องประเมินและตั้งคำถามผ่าน Mentimeter (Interactive Presentation)
  3. Evaluation: ครูประเมินจากชิ้นงาน Infographic และพฤติกรรมการทำงานกลุ่ม

บทวิเคราะห์ความสำเร็จ: การใช้ AR ตอบโจทย์เรื่อง Spatial Understanding (ความเข้าใจเชิงมิติสัมพันธ์) ของอวัยวะภายในร่างกาย ซึ่งสื่อสิ่งพิมพ์ธรรมดาทำไม่ได้

กรณีศึกษาที่ 3: วิชาภาษาไทย (วรรณคดี)

หัวข้อ: รามเกียรติ์ ตอน นารายณ์ปราบนนทก บริบท: นักเรียนมองว่าวรรณคดีน่าเบื่อ ภาษาเข้าใจยาก ไกลตัว และเป็นการเรียนแบบท่องจำ แหล่งข้อมูลอ้างอิง: 5

การถอดรหัส TPACK (TPACK Decoding)

ลำดับกิจกรรมการจัดการเรียนรู้ (Lesson Flow)

  1. Introduction: ครูเปิดคลิป “การบูลลี่ในโรงเรียน” เปรียบเทียบกับเรื่องราวของนนทกที่ถูกเทวดากลั่นแกล้ง เชื่อมโยงบริบทสังคมปัจจุบัน (Contextualization)
  2. Activity (Character Profile):
  1. Creation (Modern Interpretation):
  1. Reflection: เปิดคลิปผลงานเพื่อนในชั้นเรียน และอภิปรายร่วมกันว่า “ถ้านนทกมี Social Media เหตุการณ์จะเปลี่ยนไปไหม?”

บทวิเคราะห์ความสำเร็จ: การนำ Social Media ซึ่งเป็นวัฒนธรรมของเด็กยุคใหม่ มาเป็นเครื่องมือในการวิเคราะห์วรรณคดี ทำให้เนื้อหาที่ดู “เก่า” กลับมา “เก๋า” และมีความหมาย (Relevance) ต่อชีวิตผู้เรียน

กรณีศึกษาที่ 4: วิชาสังคมศึกษา (ภูมิศาสตร์และภัยพิบัติ)

หัวข้อ: ภัยพิบัติทางธรรมชาติและการเปลี่ยนแปลงทางกายภาพ บริบท: การสอนบรรยายเรื่องภัยพิบัติไม่สามารถสร้างความตระหนักรู้ (Awareness) หรือทักษะการเอาตัวรอดได้จริง แหล่งข้อมูลอ้างอิง: 5

การถอดรหัส TPACK (TPACK Decoding):

ลำดับกิจกรรมการจัดการเรียนรู้ (Lesson Flow)

  1. Problem Scenario: ครูสมมติสถานการณ์ “เกิดน้ำท่วมใหญ่ในจังหวัดของเรา นักเรียนต้องวางแผนอพยพและสร้างศูนย์พักพิง”
  2. Investigation (Virtual Exploration):
  1. Planning
  1. Presentation: นำเสนอแผนรับมือภัยพิบัติ โดยใช้แผนที่ดิจิทัลประกอบการอธิบายเหตุผล (Spatial Reasoning)

บทวิเคราะห์ความสำเร็จ: การใช้เครื่องมือภูมิสารสนเทศจริง (Real-world tools) ช่วยพัฒนากระบวนการคิดเชิงพื้นที่ (Spatial Thinking) และทำให้นักเรียนเห็นความเชื่อมโยงระหว่างกายภาพกับวิถีชีวิต

กรณีศึกษาที่ 5: วิชาภาษาอังกฤษ (ระดับประถมศึกษา)

หัวข้อ: คำศัพท์เกี่ยวกับร่างกาย (My Body) และกิจวัตรประจำวัน

บริบท: เด็กเล็กเบื่อการท่องศัพท์ ขี้อายไม่กล้าพูด และสมาธิสั้น แหล่งข้อมูลอ้างอิง: 5

การถอดรหัส TPACK (TPACK Decoding)

ลำดับกิจกรรมการจัดการเรียนรู้ (Lesson Flow)

  1. Warm-up: เปิดเพลง “Head Shoulders Knees and Toes” จาก YouTube ให้เด็กเต้นตาม (TPR) เพื่อกระตุ้นสมองและจดจำศัพท์ผ่านท่าทาง
  2. Practice (Gamified Drill)
  1. Production
  1. Wrap-up: แข่งขันตอบคำถามท้ายคาบด้วย Kahoot! เพื่อสรุปความรู้

บทวิเคราะห์ความสำเร็จ: เทคโนโลยีทำหน้าที่สร้างความสนุก (Fun Factor) และให้ผลป้อนกลับทันที (Instant Feedback) ซึ่งสำคัญมากสำหรับการเรียนภาษาในวัยเด็ก

นิเวศของเครื่องมือดิจิทัลเพื่อการเรียนรู้ (Digital Tools Ecosystem for Active Learning)

เพื่อให้การเลือกใช้เครื่องมือสอดคล้องกับ TPACK เราสามารถจัดหมวดหมู่เครื่องมือตามวัตถุประสงค์การเรียนรู้ (Learning Purpose) ได้ดังนี้ ตารางนี้รวบรวมเครื่องมือที่ครูไทยนิยมใช้และมีประสิทธิภาพสูง 5

ตารางที่ 2: ทำเนียบเครื่องมือดิจิทัลจำแนกตามวัตถุประสงค์ TPACK

หมวดหมู่ (Category)วัตถุประสงค์ทาง TPACKรายชื่อเครื่องมือแนะนำ (Key Tools)ตัวอย่างการใช้งาน (Usage Scenario)
1. Gamification & Assessmentใช้สร้างความผูกพัน (Engagement) และประเมินผลระหว่างเรียน (Formative Assessment) แบบเรียลไทม์Kahoot!, Quizizz, Wordwall, Socrative, Blooketใช้ Kahoot! ทดสอบความรู้ก่อนเรียน (Pre-test) เพื่อเช็คพื้นฐาน หรือใช้ Quizizz เป็นการบ้านแบบเกมที่เด็กไม่เครียด
2. Collaboration & Brainstormingสนับสนุนการทำงานร่วมกัน (Social Constructivism) และการระดมสมองPadlet, Miro, Jamboard, Google Docs/Slidesใช้ Padlet ให้แต่ละกลุ่มโพสต์ไอเดียโครงงาน แล้วให้เพื่อนกลุ่มอื่นมากด Like หรือ Comment ให้ข้อเสนอแนะ
3. Content Creation & Designส่งเสริมความคิดสร้างสรรค์ (Creativity) และการสังเคราะห์ความรู้เป็นชิ้นงานCanva, Book Creator, Adobe Express, Tinkercad (3D)ให้นักเรียนทำสรุปบทเรียนเป็น Infographic สวยงามด้วย Canva หรือสร้างหนังสือนิทาน E-book ด้วย Book Creator
4. Visualization & Explorationช่วยแปลงนามธรรมเป็นรูปธรรม และสำรวจโลกเสมือน (Virtual Field Trip)Google Earth, PhET Simulations, GeoGebra, AR/VR Apps (e.g., JigSpace)ใช้ PhET จำลองการต่อวงจรไฟฟ้าโดยไม่ต้องกลัวไฟช็อต หรือใช้ Google Earth พาทัวร์ปิรามิดอียิปต์ในวิชาประวัติศาสตร์
5. Video & Storytellingเครื่องมือผลิตสื่อวิดีโอและการเล่าเรื่องTikTok, CapCut, Flip (Flipgrid), YouTubeใช้ Flip ให้นักเรียนอัดคลิปสะท้อนคิด (Reflection) ส่งครู เป็นการฝึกพูดภาษาอังกฤษในพื้นที่ปลอดภัย
6. AI & Productivityปัญญาประดิษฐ์ช่วยสอนและช่วยทำงานChatGPT, Gemini, ClassPoint AIครูใช้ AI ช่วยร่างแผนการสอน หรือสร้างโจทย์ข้อสอบ ส่วนนักเรียนใช้ AI เป็นติวเตอร์ส่วนตัว (ภายใต้คำแนะนำเรื่องจริยธรรม)

ข้อควรระวังในการเลือกเครื่องมือ: ครูไม่ควรใช้เครื่องมือมากเกินไปในหนึ่งคาบ (Tool Fatigue) ควรเลือก “พระเอก” เพียง 1-2 ตัวที่ตอบโจทย์ที่สุด และต้องมั่นใจว่านักเรียนรู้วิธีใช้งานเบื้องต้น

แนวทางการนำไปปรับใช้ การวัดประเมินผล และข้อเสนอแนะ (Implementation & Assessment)

การมีแผนการสอนที่ดีและเครื่องมือที่พร้อม ยังไม่เพียงพอต่อความสำเร็จ การนำไปปฏิบัติจริง (Implementation) ต้องอาศัยกลยุทธ์และการประเมินผลที่รัดกุม

ยุทธศาสตร์การนำไปใช้ในห้องเรียน (Implementation Strategies)

  1. Start Small (เริ่มจากจุดเล็กๆ): สำหรับครูมือใหม่ ไม่จำเป็นต้องใช้ AR/VR ในวันแรก อาจเริ่มจาก Kahoot! หรือ Padlet ง่ายๆ เพื่อสร้างความมั่นใจก่อน
  2. Plan B is a Must (ต้องมีแผนสำรอง): เทคโนโลยีมีความเสี่ยงเสมอ (เน็ตหลุด, ไฟดับ, แอปค้าง) ครูต้องเตรียมแผนสำรอง เช่น มีใบงานกระดาษเตรียมไว้ หรือสามารถเปลี่ยนมาสอนแบบ Unplugged ได้ทันที
  3. Teach Digital Citizenship (สอนพลเมืองดิจิทัล): ทุกครั้งที่ใช้เทคโนโลยี ต้องสอดแทรกเรื่องมารยาททางไซเบอร์ (Cyber Etiquette) การเคารพลิขสิทธิ์ และการใช้อุปกรณ์อย่างรับผิดชอบ
  4. Student as Producer (ผู้เรียนเป็นผู้สร้าง): อย่าใช้เทคโนโลยีเพื่อให้เด็ก “ดู” อย่างเดียว แต่ต้องให้เด็ก “สร้าง” ชิ้นงานด้วยเทคโนโลยีนั้น (Move from Consumption to Creation)

การวัดและประเมินผล (Assessment in TPACK)

การประเมินผลการเรียนรู้แบบ TPACK ต้องไม่จำกัดอยู่แค่การทำข้อสอบ (Paper-pencil test) แต่ต้องเป็นการประเมินตามสภาพจริง (Authentic Assessment) 1

ตารางที่ 3: แนวทางการประเมินผลกิจกรรมการเรียนรู้แบบ TPACK

สิ่งที่ประเมิน (Domain)วิธีการ/เครื่องมือ (Method/Tool)รายละเอียด (Details)
1. ด้านเนื้อหา (Content Knowledge)– แบบทดสอบออนไลน์ (Quizizz/Google Forms)
– การตรวจสอบความถูกต้องของชิ้นงาน		ดูว่านักเรียนเข้าใจ Concept ถูกต้องหรือไม่ ข้อมูลใน Infographic หรือคลิปวิดีโอมีความแม่นยำทางวิชาการหรือไม่
2. ด้านทักษะกระบวนการ (Process/Skill)– แบบสังเกตพฤติกรรม (Observation Form)
– ประวัติการแก้ไขงาน (Revision History in Google Docs)		ดูการทำงานร่วมกัน การแบ่งหน้าที่ การแก้ปัญหาเฉพาะหน้า และกระบวนการสืบค้นข้อมูล
3. ด้านผลงาน/ชิ้นงาน (Product)– เกณฑ์การให้คะแนน (Rubrics)
– Peer Assessment (เพื่อนประเมินเพื่อน)		ประเมินความคิดสร้างสรรค์ การสื่อสาร และคุณภาพของสื่อดิจิทัลที่ผลิตออกมา
4. ด้านทักษะดิจิทัล (Digital Literacy)– Checklist การใช้เครื่องมือนักเรียนสามารถเลือกใช้เครื่องมือได้เหมาะสม แก้ไขปัญหาเทคโนโลยีเบื้องต้นได้ และรู้เท่าทันสื่อ

ตัวอย่างเกณฑ์ Rubric สำหรับประเมินชิ้นงาน Infographic (คะแนนเต็ม 4):

ปัญหา อุปสรรค และแนวทางแก้ไข (Challenges & Solutions)

จากการถอดบทเรียนในพื้นที่นวัตกรรม 4 พบปัญหาและทางออกดังนี้

ปัญหาความเหลื่อมล้ำทางอุปกรณ์ (Digital Divide): นักเรียนบางคนไม่มีสมาร์ตโฟนหรืออินเทอร์เน็ต

ทางออก: ใช้กระบวนการกลุ่ม (Group work) ให้มีอุปกรณ์อย่างน้อย 1 เครื่องต่อกลุ่ม หรือจัดการเรียนรู้แบบ Hybrid ที่ผสมผสานใบงานกับสื่อดิจิทัล

ปัญหาครูขาดความมั่นใจ: ครูบางท่านกลัวเทคโนโลยี หรือกลัวจะตอบคำถามนักเรียนไม่ได้

ทางออก: สร้างชุมชนแห่งการเรียนรู้ (PLC) ในโรงเรียน มี “ครูพี่เลี้ยงด้านไอที” (ICT Talent) คอยช่วยเหลือ และปรับ Mindset ว่า “ครูไม่จำเป็นต้องรู้ทุกเรื่อง เราเรียนรู้ไปพร้อมกับนักเรียนได้”

ปัญหาสมาธิสั้น: นักเรียนเล่นเกมหรือเข้าแอปอื่นนอกเหนือจากบทเรียน

ทางออก: มีกติกาชั้นเรียนที่ชัดเจน (Classroom Agreement) ใช้เทคนิค Walk around เดินดูทั่วห้อง และออกแบบกิจกรรมให้กระชับ ไม่ยืดเยื้อจนน่าเบื่อ

บทสรุปและข้อเสนอแนะเชิงนโยบาย (Conclusion & Recommendations)

  การพลิกโฉมการศึกษาไทยด้วย TPACK Model ไม่ใช่เรื่องไกลตัว และไม่ได้ขึ้นอยู่กับงบประมาณมหาศาลในการซื้ออุปกรณ์เพียงอย่างเดียว หัวใจสำคัญอยู่ที่ “การออกแบบ” (Design) ของครูผู้สอน ที่สามารถถักทอเนื้อหา วิธีการ และเทคโนโลยี ให้เป็นเนื้อเดียวกัน

จากการถอดบทเรียนทั้ง 5 กรณีศึกษา เราพบจุดร่วมที่น่าสนใจคือ แผนการสอนที่ดีไม่ได้ใช้เทคโนโลยีที่ล้ำสมัยที่สุด แต่ใช้เทคโนโลยีที่ “ตอบโจทย์” ปัญหาการเรียนรู้ได้ตรงจุดที่สุด (Fit for Purpose) เทคโนโลยีบางอย่างอาจเรียบง่าย เช่น แค่ QR Code หรือ Google Maps แต่เมื่อถูกวางอยู่ในกระบวนการ Active Learning ที่แข็งแรง มันกลับทรงพลังอย่างเหลือเชื่อ

ข้อเสนอแนะทิ้งท้าย

  1. สำหรับครู: จงกล้าที่จะทดลอง (Dare to Try) และยอมรับความผิดพลาดเป็นส่วนหนึ่งของการเรียนรู้ เริ่มจากก้าวเล็กๆ และพัฒนาอย่างต่อเนื่อง
  2. สำหรับผู้บริหาร: จงสร้างสภาพแวดล้อมที่เอื้อต่อการเรียนรู้ (Supportive Environment) สนับสนุนโครงสร้างพื้นฐาน และที่สำคัญคือ “พื้นที่ปลอดภัย” ให้ครูได้ลองผิดลองถูกโดยไม่ถูกตัดสิน
  3. สำหรับนโยบาย: ควรส่งเสริมการอบรมครูที่เน้น “วิธีคิด” (Mindset) และ “การออกแบบการสอน” (Instructional Design) มากกว่าแค่การอบรมใช้โปรแกรมเป็นรายตัว

TPACK คือกุญแจสำคัญที่จะไขประตูสู่ห้องเรียนแห่งอนาคต ที่ซึ่งผู้เรียนไม่ได้เป็นเพียงผู้รับความรู้ แต่เป็นผู้สร้างสรรค์นวัตกรรม และครูไม่ได้เป็นเพียงเรือจ้าง แต่เป็นต้นหนผู้นำทางสู่โลกกว้างที่ไร้พรมแดน

Works cited

  1. TPACK Model และการประยุกต์ใช้เพื่อการจัดการเรียนรู้เชิงรุก » – Digital Learning Classroom, accessed February 12, 2026, https://krukob.com/web/track/
  2. TPACK Model : กรอบการสอนแห่งอนาคต » – Digital Learning Classroom, accessed February 12, 2026, https://krukob.com/web/track-3/
  3. TPACK: Technological Pedagogical Content Knowledge Framework, accessed February 12, 2026, https://educationaltechnology.net/technological-pedagogical-content-knowledge-tpack-framework/
  4. ความรู้ในเนื้อหาผนวกวิธีสอนและเทคโนโลยีเพื่อการจัดการเรียนรู้สะเต็มศึกษาในประเทศไทย Technological Pedagogical Content Knowledge for STEM Education in Thailand – ฐานข้อมูลงานวิจัย / นักวิจัย – มหาวิทยาลัยราชภัฏภูเก็ต, accessed February 12, 2026, https://fund.pkru.ac.th/storage/download/5ce5159a08813b0001fb6d62?sector=files2019&bucket=publish_paper&ver=0&sk=fe065788df418b7dae67425c11ec2e3a
  5. แนวทางการออกแบบการสอนตาม TPACK สำหรับครูไทยในระดับการศึกษาขั้นพื้นฐาน », accessed February 12, 2026, https://krukob.com/web/track-2/
  6. การพัฒนากิจกรรมการเรียนรู้แบบบูรณาการเทคโนโลยีในการสอนเนื้อหาวิชา …, accessed February 12, 2026, http://202.28.34.124/dspace/bitstream/123456789/2547/1/64010588016.pdf
  7. การจัดการเรียนการสอนในศตวรรษที่21 แบบ TPACK MODEL โดย – ThaiJo, accessed February 12, 2026, https://ph02.tci-thaijo.org/index.php/project-journal/article/download/152898/111494/
  8. แผนการจัดการเรียนรู้แบบ TPACK – Google Docs, accessed February 12, 2026, https://docs.google.com/document/d/1LfWitC3G3tdltB54_-XfEJfaJ8UjnKgCKFnQYZtqxNo/preview?hgd=1
  9. แผนการจัดการเรียนรู้รายวิชาภาษาไทย 3 (ท22101) ครูวิชชุดา ฝากไธสง …, accessed February 12, 2026, https://anyflip.com/ftiaq/pcgy/basic/201-250
  10. แผนการจัดการเรียนรู้เชิงรุก (Active Learning) บูรณาการห – Inskru, accessed February 12, 2026, https://storage.inskru.com/ideas/files/1740206502278614714.pdf
  11. การจัดการเรียนรู้เพื่อการรู้เรื่องภูมิศาสตร์ ในวิชาสังคมศึกษา Learning management for Geo-literacy in social studies, accessed February 12, 2026, https://academic.obec.go.th/images/mission/1524627007_d_1.pdf
  12. แผนการจัดการเรียนรู้ภาษาอังกฤษเพื่อการสื่อ – Inskru, accessed February 12, 2026, https://storage.inskru.com/ideas/files/1751819735278688343.pdf
  13. 75 digital learning tools and apps teachers can use to support formative assessment and instruction in the classroom – NWEA, accessed February 12, 2026, https://www.nwea.org/blog/2026/75-digital-tools-apps-teachers-use-to-support-classroom-formative-assessment/
  14. 100 Essential EdTech Tools By Category [Updated 2026] – TeachThought, accessed February 12, 2026, https://www.teachthought.com/technology/essential-edtech-tools/
  15. Ten Great Tech Tools for Social Studies Lessons – Classwork, accessed February 12, 2026, https://classwork.com/ten-great-tech-tools-for-social-studies/
  16. การพัฒนาการเรียนการสอนออนไลน์โดยรูปแบบ TPACK เพ, accessed February 12, 2026, https://nuir.lib.nu.ac.th/dspace/bitstream/123456789/5018/3/59065543.pdf
  17. แนวทางการจัดการเรียนรู้ตามแนวคิด TPACK Modelในสถาน – thaijo.org, accessed February 12, 2026, https://so05.tci-thaijo.org/index.php/sikkha/article/download/261742/181597/1088980
  18. แนวทางการจัดการเรียนรู้ตามแนวคิด TPACK Modelในสถาน – thaijo.org, accessed February 12, 2026, https://so05.tci-thaijo.org/index.php/sikkha/article/download/261742/181597
Post Views: 7

Comments

comments

Powered by Facebook Comments

Exit mobile version