การออกแบบการเรียนรู้เชิงรุกบูรณาการเทคโนโลยีด้วยโมเดล TPACK

ดร.อนุศร หงษ์ขุนทด
ศึกษานิเทศก์ วิทยฐานะศึกษานิเทศก์เชี่ยวชาญ สพม.นครราชสีมา
Musicmankob@gmail.com 

__________________________________

บทนำ: พลวัตใหม่ของการศึกษาและการเปลี่ยนแปลงสู่ห้องเรียนฐานสมรรถนะ

ในยุคศตวรรษที่ 21 ภูมิทัศน์ของการศึกษาทั่วโลกกำลังเผชิญกับความเปลี่ยนแปลงอย่างรุนแรง (Disruption) อันเนื่องมาจากการก้าวกระโดดของเทคโนโลยีดิจิทัลและการเปลี่ยนแปลงโครงสร้างทางสังคม เศรษฐกิจ และวัฒนธรรม การจัดการศึกษาในรูปแบบเดิมที่เน้นการถ่ายทอดเนื้อหาความรู้ (Content-based) จากผู้สอนสู่ผู้เรียนเพียงทางเดียว ไม่สามารถตอบสนองต่อความต้องการของโลกอนาคตที่ต้องการพลเมืองที่มีทักษะการคิดวิเคราะห์ การแก้ปัญหาที่ซับซ้อน และความสามารถในการเรียนรู้ตลอดชีวิตได้อีกต่อไป ¹ บริบทของการศึกษาไทยจึงมีความจำเป็นเร่งด่วนที่ต้องปรับเปลี่ยนกระบวนทัศน์ (Paradigm Shift) จากการเน้นผลสัมฤทธิ์ทางการเรียนที่วัดด้วยแบบทดสอบมาตรฐานเพียงอย่างเดียว มาสู่การเน้นทักษะและสมรรถนะ (Competency-based) ที่ผู้เรียนสามารถนำองค์ความรู้ไปประยุกต์ใช้ในสถานการณ์จริงได้ ²

การจัดการเรียนรู้เชิงรุก (Active Learning) จึงถูกหยิบยกขึ้นมาเป็นกลยุทธ์สำคัญในระดับนโยบายของกระทรวงศึกษาธิการและสำนักงานคณะกรรมการการศึกษาขั้นพื้นฐาน (สพฐ.) เพื่อขับเคลื่อนการปฏิรูปการเรียนรู้ โดยมุ่งเน้นให้ผู้เรียนลดบทบาทจากการเป็นผู้รับความรู้ (Passive Receiver) มาเป็นผู้สร้างสรรค์ความรู้ (Active Creator) ผ่านกระบวนการลงมือปฏิบัติจริง (Learning by Doing) การคิดขั้นสูง และการทำงานร่วมกัน ³ อย่างไรก็ตาม การนำ Active Learning มาใช้เพียงลำพังโดยขาดเครื่องมือสนับสนุนที่เหมาะสมอาจไม่เพียงพอในยุคดิจิทัล ดังนั้น การบูรณาการเทคโนโลยีเข้ากับการเรียนการสอนจึงเป็นปัจจัยเกื้อหนุนที่สำคัญ แต่การนำเทคโนโลยีมาใช้นั้นมักประสบปัญหาคือ ครูผู้สอนอาจมีความเชี่ยวชาญในเนื้อหาแต่ขาดทักษะทางเทคโนโลยี หรือมีความสามารถทางเทคโนโลยีแต่ไม่ทราบว่าจะผนวกเข้ากับวิธีสอนอย่างไรให้เกิดประสิทธิผลสูงสุด ปัญหานี้จึงนำมาสู่ความจำเป็นในการใช้กรอบแนวคิด TPACK Model (Technological Pedagogical Content Knowledge) ซึ่งเป็นกรอบแนวคิดที่ผสานความรู้สามด้านหลัก คือ เนื้อหา (Content), วิธีการสอน (Pedagogy), และเทคโนโลยี (Technology) เข้าด้วยกันอย่างกลมกลืน เพื่อให้ครูสามารถออกแบบการเรียนรู้ที่มีประสิทธิภาพและเหมาะสมกับบริบทของผู้เรียนในยุคปัจจุบัน ⁵

บทความนี้จัดทำขึ้นเพื่อเป็นเอกสารประกอบการบรรยายภาคปฏิบัติที่มุ่งเน้นความลึกซึ้งและครอบคลุม เพื่อให้ครูผู้สอน ศึกษานิเทศก์ และบุคลากรทางการศึกษาสามารถทำความเข้าใจหลักการพื้นฐาน สังเคราะห์แนวคิด และนำไปสู่การปฏิบัติจริงในการออกแบบแผนการจัดการเรียนรู้ โดยเนื้อหาจะครอบคลุมตั้งแต่ทฤษฎีพื้นฐานของ Active Learning และ TPACK, กลยุทธ์การสอนรูปแบบต่างๆ เช่น PBL และ Inquiry-based Learning, แนวทางการประยุกต์ใช้ในรายวิชาหลัก (วิทยาศาสตร์, คณิตศาสตร์, ภาษาไทย), การใช้เครื่องมือดิจิทัลและ AI เพื่อการศึกษา, ไปจนถึงการวัดและประเมินผลที่สอดคล้องกับสภาพจริง พร้อมทั้งรวบรวมทรัพยากรที่จำเป็นเพื่อสนับสนุนการพัฒนาวิชาชีพครูอย่างต่อเนื่อง

กรอบแนวคิดเชิงทฤษฎีและการบูรณาการ (Theoretical Framework & Integration)

TPACK Model: องคาพยพแห่งการบูรณาการความรู้

TPACK หรือ Technological Pedagogical Content Knowledge ไม่ใช่เพียงแค่โมเดลที่แนะนำให้ใช้คอมพิวเตอร์ในห้องเรียน แต่เป็นกรอบความคิดเชิงระบบที่พัฒนาขึ้นโดย Mishra และ Koehler (2006) เพื่ออธิบายความรู้ที่ซับซ้อนและสัมพันธ์กันซึ่งครูจำเป็นต้องมีเพื่อการสอนที่มีประสิทธิภาพในยุคดิจิทัล ⁶ การทำความเข้าใจ TPACK อย่างลึกซึ้งจะช่วยให้ครูหลุดพ้นจากการใช้เทคโนโลยีแบบ “ฉาบฉวย” มาสู่การใช้เทคโนโลยีเพื่อ “ยกระดับ” การเรียนรู้

องค์ประกอบหลัก 3 ประการ (Core Components)

Content Knowledge (CK) – ความรู้ด้านเนื้อหา: นี่คือรากฐานสำคัญที่สุด ครูต้องมีความเข้าใจที่ถ่องแท้ในวิชาที่สอน ไม่ว่าจะเป็นข้อเท็จจริง มโนทัศน์ ทฤษฎี หรือหลักการของสาขาวิชานั้นๆ ⁷ หากครูขาดความแม่นยำในเนื้อหา การใช้เทคโนโลยีเข้ามาช่วยก็อาจกลายเป็นเพียงการนำเสนอข้อมูลที่ผิดพลาด หรือไม่สามารถตอบคำถามเชิงลึกของผู้เรียนได้ ตัวอย่างเช่น ครูวิทยาศาสตร์ต้องเข้าใจโครงสร้างอะตอมอย่างลึกซึ้งก่อนที่จะเลือกใช้โปรแกรมจำลองโมเลกุลมาสอน ¹

Pedagogical Knowledge (PK) – ความรู้ด้านวิธีการสอน: หมายถึงความรู้เกี่ยวกับกระบวนการและวิธีการเรียนการสอน รวมถึงความรู้เรื่องจิตวิทยาการเรียนรู้ การจัดการชั้นเรียน การสร้างแรงจูงใจ และการวัดประเมินผล ครูที่มี PK สูงจะทราบว่าผู้เรียนแต่ละช่วงวัยมีการเรียนรู้ที่แตกต่างกัน และสามารถเลือกใช้วิธีสอนที่เหมาะสม เช่น การใช้กระบวนการสืบเสาะหาความรู้ (Inquiry-based) สำหรับวิชาวิทยาศาสตร์ หรือการใช้บทบาทสมมติ (Role-playing) สำหรับวิชาสังคมศึกษา ⁵

Technological Knowledge (TK) – ความรู้ด้านเทคโนโลยี: ในบริบทของ TPACK ความรู้นี้ครอบคลุมตั้งแต่เทคโนโลยีพื้นฐาน (เช่น กระดานดำ, หนังสือ) ไปจนถึงเทคโนโลยีขั้นสูง (เช่น อินเทอร์เน็ต, ซอฟต์แวร์จำลองสถานการณ์, AI) ⁷ สิ่งสำคัญไม่ใช่เพียงแค่การใช้งานเครื่องมือเป็น (Digital Literacy) แต่ต้องรวมถึงความสามารถในการเรียนรู้และปรับตัวเข้ากับเทคโนโลยีใหม่ๆ ที่เกิดขึ้นตลอดเวลา (Digital Fluency) ¹

การซ้อนทับเพื่อสร้างมิติใหม่ของการสอน (The Intersections)

พลังที่แท้จริงของ TPACK เกิดขึ้นเมื่อวงกลมทั้งสามมาซ้อนทับกันและปฏิสัมพันธ์กัน ซึ่งนำไปสู่ความรู้ใหม่ 4 ด้าน ⁵

Pedagogical Content Knowledge (PCK): เป็นศิลปะการสอนเนื้อหาเฉพาะเรื่อง ครูรู้ว่าเนื้อหาเรื่องใดสอนยาก เรื่องใดมักเกิดความเข้าใจคลาดเคลื่อน (Misconception) และต้องใช้วิธีอุปมาอุปไมยหรือตัวอย่างใดเพื่ออธิบายให้ผู้เรียนเข้าใจ ⁹

Technological Content Knowledge (TCK): คือความเข้าใจว่าเทคโนโลยีและเนื้อหามีอิทธิพลต่อกันและกันอย่างไร เทคโนโลยีสามารถช่วยนำเสนอเนื้อหาในรูปแบบใหม่ที่วิธีการดั้งเดิมทำไม่ได้ เช่น การใช้ GeoGebra เพื่อพลอตกราฟสามมิติที่ซับซ้อน หรือการใช้ PhET Simulation เพื่อแสดงการเคลื่อนที่ของอนุภาคแก๊ส ⁵

Technological Pedagogical Knowledge (TPK): คือความรู้ว่าเทคโนโลยีสามารถเปลี่ยนวิธีการสอนและการเรียนรู้ได้อย่างไร ครูรู้ว่าเครื่องมือใดเหมาะสมกับกิจกรรมแบบใด เช่น การใช้ Padlet เพื่อระดมสมอง (Collaborative Learning) หรือการใช้ Kahoot เพื่อกระตุ้นความสนใจ (Gamification) ⁵

Technological Pedagogical Content Knowledge (TPACK): คือจุดสูงสุดของการบูรณาการ เป็นความรู้ที่เกิดจากการผสมผสานองค์ประกอบทั้งหมดเข้าด้วยกัน เพื่อออกแบบการเรียนรู้ที่สมบูรณ์แบบ โดยเลือกเทคโนโลยีที่เหมาะสมกับเนื้อหาและวิธีสอน เพื่อแก้ปัญหาการเรียนรู้และส่งเสริมความเข้าใจของผู้เรียนอย่างสูงสุด ⁶

หลักการจัดการเรียนรู้เชิงรุก (Active Learning Principles)

การจัดการเรียนรู้เชิงรุกเป็นการเปลี่ยนศูนย์กลางการเรียนรู้จากครู (Teacher-centered) ไปสู่ผู้เรียน (Student-centered) โดยมีหลักการสำคัญที่สอดคล้องกับการพัฒนาสมรรถนะในศตวรรษที่ 21 ดังนี้

• Cognitive Engagement: Active Learning ไม่ได้หมายถึงเพียงแค่การให้ผู้เรียนเคลื่อนไหวร่างกาย (Physical Activity) แต่หัวใจสำคัญคือการตื่นตัวทางปัญญา ผู้เรียนต้องได้ใช้กระบวนการคิดขั้นสูง (Higher-order Thinking Skills) เช่น การวิเคราะห์ สังเคราะห์ และประเมินค่า ¹
• Constructivism: การเรียนรู้เกิดจากการที่ผู้เรียนสร้างองค์ความรู้ด้วยตนเองผ่านประสบการณ์และการปฏิสัมพันธ์กับสิ่งแวดล้อม ไม่ใช่การรับถ่ายทอดความรู้สำเร็จรูป ⁴
• Collaborative Learning: การเรียนรู้ร่วมกันเป็นทีมช่วยพัฒนาทักษะทางสังคม การสื่อสาร และการแลกเปลี่ยนเรียนรู้ ซึ่งเป็นทักษะสำคัญในการทำงานในอนาคต ²
• Authentic Assessment: การประเมินผลต้องสอดคล้องกับสภาพจริงและวัดความสามารถในการปฏิบัติ ไม่ใช่เพียงแค่ความจำ ¹

ระบบนิเวศการเรียนรู้เชิงรุก (Active Learning Ecosystem)

การจะทำให้ Active Learning ประสบความสำเร็จได้นั้น ต้องอาศัยการสร้าง “ระบบนิเวศ” ที่เอื้อต่อการเรียนรู้ ซึ่งประกอบด้วย 3 ส่วนหลักตามแนวคิดของ ดร.อนุศร หงษ์ขุนทด ¹

1. การเปลี่ยนบทบาทผู้เรียน (Student Role Shift): จาก “ผู้บริโภคสื่อ” (Consumer) เป็น “ผู้ผลิตสื่อ” (Creator) ผู้เรียนไม่ควรเพียงแค่นั่งดูวิดีโอหรืออ่านสไลด์ แต่ควรได้รับมอบหมายให้สร้างชิ้นงาน เช่น การทำคลิปวิดีโอสรุปบทเรียน การเขียนบล็อก หรือการสร้างแบบจำลอง
2. การเปลี่ยนบทบาทครู (Teacher Role Shift): จาก “ผู้ป้อนความรู้” (Feeder) เป็น “ผู้อำนวยความสะดวก” (Facilitator) และ “โค้ช” (Coach) ครูต้องทำหน้าที่ออกแบบกิจกรรม ตั้งคำถามกระตุ้นคิด และให้คำแนะนำชี้แนะ (Scaffolding) แทนการบรรยายเพียงอย่างเดียว ¹⁶
3. การจัดสรรเวลา (Time Management Strategy): โครงสร้างเวลาในชั้นเรียนต้องเอื้อต่อกิจกรรม โดยใช้โมเดล 20-50-10 หรือ 10-40-10 คือ ใช้เวลาช่วงต้นคาบ (10-20 นาที) ในการนำเข้าสู่บทเรียนและให้ความรู้พื้นฐาน ซึ่งเป็นช่วงที่ผู้เรียนมีสมาธิสูงสุด จากนั้นใช้เวลาส่วนใหญ่ (30-50 นาที) ในการทำกิจกรรมกลุ่มหรือปฏิบัติการ และใช้เวลาช่วงท้าย (10 นาที) ในการสรุปและสะท้อนคิด ¹

กลยุทธ์และรูปแบบการจัดการเรียนรู้เชิงรุก (Instructional Strategies & Models)

ในการนำ TPACK มาใช้ในการจัดการเรียนรู้เชิงรุก ครูสามารถเลือกใช้รูปแบบการสอน (Instructional Models) ที่หลากหลาย โดยแต่ละรูปแบบมีจุดเด่นและขั้นตอนการดำเนินงานที่แตกต่างกัน ดังนี้

การเรียนรู้แบบสืบเสาะหาความรู้ (Inquiry-based Learning: 5E Model)

เป็นรูปแบบที่นิยมใช้มากที่สุดในวิชาวิทยาศาสตร์และคณิตศาสตร์ เน้นกระบวนการค้นหาคำตอบด้วยตนเอง โดยมีการบูรณาการเทคโนโลยีในแต่ละขั้น ⁹:

ขั้นตอน (Phase)	รายละเอียดกิจกรรม (Activity Description)	การบูรณาการ TPACK (Technology Integration)
1. Engagement (กระตุ้นความสนใจ)	สร้างความสนใจ สงสัยใคร่รู้ เชื่อมโยงประสบการณ์เดิม	เปิดคลิปวิดีโอข่าวเหตุการณ์จริง (YouTube), ใช้ภาพปริศนา, หรือใช้เกม Kahoot เพื่อทบทวนความรู้เดิมและดึงดูดความสนใจ 9
2. Exploration (สำรวจและค้นหา)	ผู้เรียนลงมือปฏิบัติ สำรวจ รวบรวมข้อมูล	ใช้สถานการณ์จำลอง (Simulation) เช่น PhET, Gizmos ในการทดลองที่ซับซ้อน, ใช้ Internet Search ค้นหาข้อมูล, ใช้ Google Forms เก็บข้อมูลสำรวจ 9
3. Explanation (อธิบายความรู้)	ผู้เรียนสรุปและอธิบายสิ่งที่ค้นพบ ครูเสริมความรู้	ผู้เรียนนำเสนอข้อค้นพบผ่าน Canva, PowerPoint หรืออัดคลิปวิดีโอสั้นๆ (TikTok/Reels) อธิบายแนวคิด, ครูใช้ Smartboard เขียนสรุป Concept 9
4. Elaboration (ขยายความรู้)	นำความรู้ไปประยุกต์ใช้ในสถานการณ์ใหม่	ให้ผู้เรียนทำโครงงานย่อย หรือแก้โจทย์ปัญหาที่ซับซ้อนขึ้นโดยใช้เครื่องมือคำนวณ เช่น GeoGebra หรือ Excel 19
5. Evaluation (ประเมินผล)	ตรวจสอบความเข้าใจและประเมินผลการเรียนรู้	ใช้แบบทดสอบออนไลน์ (Quizizz, Google Forms) ที่รู้ผลทันที, ให้เพื่อนประเมินเพื่อน (Peer Review) ผ่าน Padlet 5

การเรียนรู้โดยใช้ปัญหาเป็นฐาน (Problem-based Learning: PBL)

เน้นการใช้สถานการณ์ปัญหาจริงเป็นจุดเริ่มต้นของการเรียนรู้ กระตุ้นให้ผู้เรียนวิเคราะห์หาทางแก้ปัญหา ¹:

ลักษณะสำคัญ: ปัญหาต้องมีความคลุมเครือ (Ill-structured problem) ไม่มีคำตอบตายตัว เพื่อท้าทายความคิดผู้เรียน ¹⁶

บทบาทเทคโนโลยี

• Resource: อินเทอร์เน็ตเป็นแหล่งข้อมูลมหาศาลในการสืบค้นข้อเท็จจริงเพื่อวิเคราะห์ปัญหา
• Collaboration: แพลตฟอร์มเช่น Trello หรือ Miro ช่วยในการบริหารจัดการงานกลุ่มและระดมสมอง
• Presentation: การนำเสนอแนวทางแก้ปัญหาผ่านสื่อมัลติมีเดียที่น่าสนใจ

ตัวอย่าง: ปัญหา “ขยะล้นโรงเรียน” ผู้เรียนต้องใช้เทคโนโลยีในการสำรวจปริมาณขยะ (เก็บข้อมูลลง Google Sheets), วิเคราะห์สาเหตุ (Mind Map), และนำเสนอแผนงานรณรงค์ (Poster/Video Campaign)

ห้องเรียนกลับด้าน (Flipped Classroom)

เป็นการกลับกระบวนการเรียนรู้ โดยให้ผู้เรียนเรียนรู้เนื้อหาที่บ้าน (ผ่านวิดีโอหรือสื่อออนไลน์) และมาทำกิจกรรม/การบ้านที่โรงเรียน ¹⁶

• หลักการ: ย้าย “การบรรยาย” (Lecture) ออกไปนอกห้องเรียน เพื่อเพิ่มเวลาในห้องเรียนสำหรับ “Active Learning”
• การบูรณาการ TPACK: ครูต้องมีทักษะในการสร้างหรือคัดสรรสื่อวิดีโอ (Content Curation) และใช้แพลตฟอร์ม LMS (Learning Management System) เช่น Google Classroom ในการมอบหมายงานและติดตามการดูวิดีโอของผู้เรียน ¹⁸
• ประโยชน์: ช่วยแก้ปัญหาความแตกต่างระหว่างบุคคล ผู้เรียนที่เรียนช้าสามารถดูวิดีโอซ้ำได้ ในขณะที่เวลาในห้องเรียนถูกใช้เพื่อการอภิปรายและแก้ข้อสงสัย ²²

การเรียนรู้เชิงประสบการณ์ (Experiential Learning)

เน้นการเรียนรู้ผ่านการลงมือปฏิบัติจริงและการสะท้อนคิด (Reflection) ⁴

• วงจรการเรียนรู้: ประสบการณ์รูปธรรม -> การสังเกตและสะท้อนคิด -> การสรุปเป็นแนวคิดนามธรรม -> การทดลองในสถานการณ์ใหม่
• การประยุกต์ใช้: เหมาะสำหรับวิชาปฏิบัติการ เช่น พลศึกษา ศิลปะ หรือการงานอาชีพ โดยใช้เทคโนโลยีในการบันทึกภาพการปฏิบัติงานเพื่อนำมาวิเคราะห์และสะท้อนผล (Video Feedback)

แนวทางการนำไปใช้ตามกลุ่มสาระการเรียนรู้ (Subject-Specific Guidelines)

การประยุกต์ใช้ Active Learning และ TPACK ต้องคำนึงถึงธรรมชาติของรายวิชา ดังนี้:

วิชาวิทยาศาสตร์ (Science): จากนามธรรมสู่รูปธรรม

วิทยาศาสตร์มักเกี่ยวข้องกับปรากฏการณ์ที่มองไม่เห็น (เช่น อะตอม, แรง) หรืออันตรายเกินไปที่จะทดลองจริง เทคโนโลยีจึงเข้ามาช่วยสร้างภาพจำลอง (Visualization) ⁵

เป้าหมาย: พัฒนาทักษะกระบวนการทางวิทยาศาสตร์และการคิดวิเคราะห์

เครื่องมือดิจิทัลแนะนำ

• PhET Interactive Simulations: สื่อจำลองสถานการณ์ทางฟิสิกส์ เคมี ชีววิทยา ที่มีความถูกต้องทางวิชาการสูง และมีภาษาไทยรองรับ ช่วยให้ผู้เรียนทดลองปรับตัวแปรต่างๆ ได้เหมือนจริง ²⁰
• Gizmos: เน้นการทดลองเสมือนจริงที่มาพร้อมกับใบบันทึกกิจกรรมและการวิเคราะห์ข้อมูล (Data Analysis) ²³
• Labster: ห้องปฏิบัติการเสมือนจริงระดับสูงที่จำลองบรรยากาศในห้องแล็บ ให้ผู้เรียนฝึกทักษะการใช้อุปกรณ์ ²⁵

ตัวอย่างแผนการสอน (เรื่อง พันธะเคมี)

ขั้นนำ: ครูเปิดคลิปการเกิดระเบิดจากปฏิกิริยาเคมีเพื่อกระตุ้นความสนใจ

ขั้นสอน: ผู้เรียนใช้ PhET Simulation เรื่อง “สร้างโมเลกุล” เพื่อทดลองจับคู่พันธะระหว่างอะตอมต่างๆ สังเกตรูปทรงโมเลกุล และมุมพันธะ โดยบันทึกผลลงใน Google Docs

ขั้นสรุป: ผู้เรียนจับกลุ่มสรุปกฎออกเตตและประเภทของพันธะเคมี นำเสนอผ่าน Infographic ใน Canva

วิชาคณิตศาสตร์ (Mathematics): การมองเห็นภาพและการแก้ปัญหา

คณิตศาสตร์มักถูกมองว่าเป็นเรื่องยากและน่าเบื่อ การใช้เทคโนโลยีช่วยเปลี่ยนตัวเลขและสมการที่เป็นนามธรรมให้เป็นกราฟและรูปทรงที่จับต้องได้ ²⁶

เป้าหมาย: พัฒนาทักษะการแก้ปัญหา การให้เหตุผล และการสื่อสารทางคณิตศาสตร์

เครื่องมือดิจิทัลแนะนำ:

• GeoGebra: สุดยอดเครื่องมือสำหรับเรขาคณิตพลวัต พีชคณิต และแคลคูลัส ช่วยให้ผู้เรียนเห็นความสัมพันธ์ระหว่างสมการและกราฟได้ทันที (Dynamic Linking) ²¹
• Desmos: เครื่องคิดเลขกราฟิกออนไลน์ที่ใช้งานง่าย เหมาะสำหรับการสอนเรื่องฟังก์ชันและอสมการ ²⁸
• Equatio: เครื่องมือช่วยพิมพ์สมการคณิตศาสตร์ที่ทำให้การสร้างเอกสารดิจิทัลเป็นเรื่องง่าย ³⁰

ตัวอย่างแผนการสอน (เรื่อง ฟังก์ชันกำลังสอง):

ขั้นนำ: ครูตั้งคำถามเกี่ยวกับวิถีโค้งของลูกบาสเก็ตบอล

ขั้นสอน: ผู้เรียนใช้ Desmos พลอตกราฟ และทดลองเลื่อน Slider ของค่า

เพื่อสังเกตการเปลี่ยนแปลงของกราฟ (พาราโบลาคว่ำ/หงาย, จุดยอด)

ขั้นสรุป: ผู้เรียนแข่งขันกันสร้างกราฟให้ตรงกับรูปภาพสะพานแขวนหรือสิ่งก่อสร้างจริงที่ครูกำหนด (Math Modeling)

วิชาภาษาไทย (Thai Language): การสื่อสารและการสร้างสรรค์

การสอนภาษาในยุคใหม่เน้นทักษะการสื่อสาร (Communication) และการรู้เท่าทันสื่อ (Media Literacy) มากกว่าไวยากรณ์เพียงอย่างเดียว ³¹

เป้าหมาย: พัฒนาทักษะการฟัง พูด อ่าน เขียน และการสร้างสรรค์สื่อความหมาย

เครื่องมือดิจิทัลแนะนำ

• Canva: เครื่องมือออกแบบกราฟิกที่ช่วยให้ผู้เรียนสร้างโปสเตอร์, E-book, หรือสไลด์นำเสนอได้อย่างสวยงาม ³²
• Wordwall: เกมคำศัพท์, จับคู่สำนวน, หรือเรียงประโยค ที่ช่วยให้การเรียนหลักภาษาไม่น่าเบื่อ ³²
• Padlet: กระดานออนไลน์สำหรับฝึกการเขียนแสดงความคิดเห็น วิจารณ์วรรณกรรม หรือระดมสมองแต่งเรื่อง ³²

ตัวอย่างแผนการสอน (เรื่อง สำนวนไทย)

ขั้นนำ: เล่นเกมเปิดแผ่นป้ายทายสำนวนใน Wordwall

ขั้นสอน: ผู้เรียนแบ่งกลุ่มแต่งนิทานสั้นที่มีสำนวนไทยประกอบอย่างน้อย 5 สำนวน และจัดทำเป็นหนังสือนิทานอิเล็กทรอนิกส์ (E-book) ผ่าน Canva

ขั้นสรุป: นำเสนอผลงานหน้าชั้นเรียน และให้เพื่อนร่วมชั้นโหวตผลงานที่ชื่นชอบผ่าน Poll

วิชาสังคมศึกษา (Social Studies): การจำลองสถานการณ์และการคิดวิเคราะห์

วิชานี้เกี่ยวข้องกับระบบสังคม ประวัติศาสตร์ และหน้าที่พลเมือง ซึ่งสามารถใช้เทคโนโลยีจำลองสถานการณ์หรือพาผู้เรียนไปทัศนศึกษาเสมือนจริง

เครื่องมือดิจิทัลแนะนำ

• Google Earth / Street View: พาผู้เรียนไปสำรวจภูมิศาสตร์และสถานที่ทางประวัติศาสตร์ทั่วโลก
• Virtual Museum: พิพิธภัณฑ์เสมือนจริงที่ให้ผู้เรียนเข้าชมโบราณวัตถุได้แบบ 360 องศา
• Role-Playing Games (RPG): เกมสวมบทบาทบริหารเมืองหรือจำลองการปกครอง เพื่อเข้าใจระบบเศรษฐกิจและการเมือง

การออกแบบและจัดทำแผนการจัดการเรียนรู้ (Lesson Design & Implementation)

การเปลี่ยนทฤษฎีสู่การปฏิบัติจริงต้องอาศัยกระบวนการออกแบบที่เป็นระบบ ตามขั้นตอน 5 ขั้นตอนของการออกแบบการสอนด้วย TPACK ¹

ขั้นตอนการออกแบบ (Design Process)

1. วิเคราะห์มาตรฐานและตัวชี้วัด (Analyze Standards): เริ่มต้นจากหลักสูตรแกนกลางฯ วิเคราะห์ให้แตกฉานว่าต้องการให้ผู้เรียนเกิด K (ความรู้), P (ทักษะ), A (เจตคติ) อะไรบ้าง ³
2. กำหนดรูปแบบการสอน (Select Pedagogy): เลือกวิธีการสอน (PK) ที่เหมาะสมกับเนื้อหาและเป้าหมาย เช่น ถ้าเน้นการคิดวิเคราะห์ ควรใช้ PBL หรือ Inquiry-based ¹
3. ออกแบบกิจกรรมการเรียนรู้ (Design Activities): กำหนดกิจกรรมย่อยที่สอดคล้องกับช่วงเวลา 20-50-10 เน้นให้ผู้เรียนได้ลงมือทำ ¹
4. เลือกเทคโนโลยีที่เหมาะสม (Select Technology): พิจารณาว่าเทคโนโลยีตัวไหน (TK) ที่จะช่วยให้กิจกรรมนั้นมีประสิทธิภาพขึ้น (TPK) หรือทำให้เนื้อหาชัดเจนขึ้น (TCK) ต้องเลือกเทคโนโลยีที่ผู้เรียนเข้าถึงได้ง่ายและเหมาะสมกับวัย ¹
5. วางแผนการวัดและประเมินผล (Plan Assessment): กำหนดวิธีการและเครื่องมือวัดผลที่สอดคล้องกับกิจกรรม (Authentic Assessment) ¹

ตารางตัวอย่างการวิเคราะห์แผนการสอน (Lesson Analysis Matrix)

องค์ประกอบ	รายละเอียด (ตัวอย่าง: วิชาภูมิศาสตร์ เรื่อง ภัยพิบัติธรรมชาติ)
Content (C)	สาเหตุและผลกระทบของแผ่นดินไหวและสึนามิ
Pedagogy (P)	Problem-based Learning (PBL) โดยใช้สถานการณ์สมมติว่าผู้เรียนเป็นทีมกู้ภัย
Technology (T)	Google Earth (สำรวจพื้นที่), เว็บไซต์ข่าวออนไลน์ (สืบค้นข้อมูล), Canva (ทำแผนรับมือ)
Activity	1. ระบุพื้นที่เสี่ยงภัย (Google Earth) 2. วิเคราะห์ความเสียหายจากข่าวเก่า 3. ออกแบบแผนอพยพหนีภัย
Assessment	ประเมินความสมเหตุสมผลของแผนอพยพ (Rubric) และการทำงานร่วมกัน

นวัตกรรมและปัญญาประดิษฐ์เพื่อการศึกษา (AI & Innovation in Education)

การมาถึงของ AI เป็นโอกาสทองของครูในการลดภาระงานเอกสารและเพิ่มเวลาคุณภาพกับผู้เรียน ¹⁷

การใช้ AI สำหรับครู (AI for Teachers)

• Lesson Planning: ครูสามารถใช้ Generative AI (เช่น ChatGPT, Gemini) ช่วยร่างแผนการสอน คิดไอเดียกิจกรรม หรือออกแบบโจทย์ปัญหาที่ท้าทายได้ในเวลาอันรวดเร็ว ³³
• Resource Generation: ใช้ AI สร้างสื่อการสอน เช่น สร้างภาพประกอบ (Midjourney, Dall-E), สร้างสไลด์ (Gamma), หรือสร้างแบบทดสอบ (Quiz Generation) ³³
• Differentiation: ให้ AI ช่วยปรับระดับความยากง่ายของเนื้อหาให้เหมาะกับผู้เรียนแต่ละกลุ่ม (Personalized Content) ³³

การใช้ AI สำหรับผู้เรียน (AI for Learners)

• AI Tutor: สอนให้ผู้เรียนใช้ AI เป็นติวเตอร์ส่วนตัวในการอธิบายศัพท์ยาก ช่วยตรวจทานงานเขียน (Grammar Check) หรือขอคำแนะนำเบื้องต้นในการทำโครงงาน ³³
• Idea Generation: ใช้ AI ช่วยระดมสมองหาหัวข้อโครงงาน หรือมุมมองใหม่ๆ ในการแก้ปัญหา
• ข้อควรระวัง: ครูต้องสอนเรื่อง จริยธรรมในการใช้ AI (AI Ethics) การตรวจสอบความถูกต้องของข้อมูล (Fact-checking) และการไม่คัดลอกงาน (Plagiarism) อย่างเคร่งครัด ³³

การวัดและประเมินผล (Assessment & Evaluation)

ใน Active Learning การสอบข้อเขียนเพียงอย่างเดียวไม่สามารถวัดสมรรถนะที่แท้จริงได้ การประเมินต้องมีความหลากหลายและเน้นการปฏิบัติ (Performance-based Assessment) ⁵

เครื่องมือและวิธีการวัดผล (Assessment Tools)

• Rubrics (เกณฑ์การให้คะแนน): เป็นเครื่องมือที่สำคัญมากสำหรับการประเมินชิ้นงานหรือการปฏิบัติ ช่วยให้การประเมินมีความยุติธรรมและชัดเจน ⁵
• Formative Assessment (การประเมินระหว่างเรียน): ใช้เทคโนโลยีช่วย เช่น Quizizz, Kahoot, ClassPoint เพื่อตรวจสอบความเข้าใจทันทีและให้ Feedback อย่างรวดเร็ว ²⁴
• Observation (การสังเกต): สังเกตพฤติกรรมการทำงานกลุ่ม การมีส่วนร่วม การแก้ปัญหา โดยใช้แบบบันทึกพฤติกรรม ⁵

ตัวอย่าง Rubric สำหรับการประเมินการทำงานกลุ่ม (Group Work Rubric)

เกณฑ์ (Criteria)	ดีมาก (4)	ดี (3)	พอใช้ (2)	ปรับปรุง (1)
การมีส่วนร่วม (Participation)	สมาชิกทุกคนแสดงความคิดเห็นและช่วยงานอย่างเต็มที่	สมาชิกส่วนใหญ่ให้ความร่วมมือดี	สมาชิกบางคนไม่ค่อยมีส่วนร่วม	สมาชิกขาดความร่วมมือ ทำงานเพียงไม่กี่คน
การใช้เทคโนโลยี (Tech Application)	เลือกใช้เครื่องมือได้เหมาะสมและสร้างสรรค์ผลงานโดดเด่น	ใช้เครื่องมือได้ถูกต้องตามวัตถุประสงค์	ใช้เครื่องมือได้บ้างแต่ยังไม่คล่องแคล่ว	ไม่สามารถใช้เครื่องมือได้ หรือใช้ผิดวัตถุประสงค์
คุณภาพผลงาน (Product Quality)	เนื้อหาถูกต้อง ครบถ้วน มีความคิดสร้างสรรค์สูง	เนื้อหาถูกต้อง ส่วนใหญ่น่าสนใจ	เนื้อหามีข้อผิดพลาดบ้าง ขาดความน่าสนใจ	เนื้อหาผิดพลาดมาก งานไม่เรียบร้อย

บทสรุป: สู่การเป็นครูนวัตกรผู้สร้างการเปลี่ยนแปลง

การจัดการเรียนรู้เชิงรุกบูรณาการเทคโนโลยีด้วย TPACK Model ไม่ใช่เรื่องไกลตัว หรือเป็นเพียงภาระงานที่เพิ่มขึ้น แต่เป็นเครื่องมืออันทรงพลังที่จะช่วย “ปลดล็อก” ศักยภาพของผู้เรียนและผู้สอน การที่ครูสามารถผสมผสานความแม่นยำในเนื้อหา (CK) เข้ากับศิลปะการสอน (PK) และเลือกใช้เทคโนโลยี (TK) ได้อย่างชาญฉลาด จะนำไปสู่ห้องเรียนที่มีชีวิตชีวา ผู้เรียนมีความสุขในการเรียนรู้ และเกิดทักษะที่จำเป็นสำหรับอนาคตอย่างแท้จริง

ความสำเร็จไม่ได้อยู่ที่การมีเทคโนโลยีราคาแพง แต่อยู่ที่ Mindset ของครู ที่กล้าปรับเปลี่ยนวิธีการสอน กล้าทดลองสิ่งใหม่ และพร้อมที่จะเรียนรู้ไปพร้อมกับผู้เรียน (Co-learner) ขอให้ท่านนำแนวคิดและเครื่องมือจากเอกสารฉบับนี้ไปปรับใช้ตามบริบทของท่าน เพื่อร่วมกันสร้างการเปลี่ยนแปลงที่มีความหมายให้กับการศึกษาไทยต่อไป

Works cited

1. (Active Learning), accessed February 12, 2026, https://academic.obec.go.th/images/document/1603180137_d_1.pdf
2. การขับเคลื่อนการจัดการเรียนรู้เชิงรุก (Active Learning) เพื่อ … – สพม. สุโขทัย, accessed February 12, 2026, https://www.sesaoskt.go.th/wp-content/uploads/2023/11/1.-%E0%B9%80%E0%B8%A5%E0%B9%88%E0%B8%A1%E0%B8%84%E0%B8%B9%E0%B9%88%E0%B8%A1%E0%B8%B7%E0%B8%AD%E0%B8%81%E0%B8%B2%E0%B8%A3%E0%B8%82%E0%B8%B1%E0%B8%9A%E0%B9%80%E0%B8%84%E0%B8%A5%E0%B8%B7%E0%B9%88%E0%B8%AD%E0%B8%99-Active-Learning-%E0%B8%AA%E0%B8%9E%E0%B8%A1.%E0%B8%AA%E0%B8%B8%E0%B9%82%E0%B8%82%E0%B8%97%E0%B8%B1.pdf
3. แนวทางการจัดการเรียนรู้เชิงรุก, accessed February 12, 2026, https://www.sesalpglpn.go.th/wp-content/uploads/2021/05/book49-64.pdf
4. คู่มือการจัดการเรียนรู้เชิงรุก Active learning – ศูนย์ส่งเสริมและพัฒนา …, accessed February 12, 2026, http://km.nsdv.go.th/files/10000001_24072822224140.pdf
5. TPACK Model และการประยุกต์ใช้เพื่อการจัดการเรียนรู้เชิงรุก » – Digital Learning Classroom, accessed February 12, 2026, https://krukob.com/web/track/
6. Technology Integration Framework – Stanford Teaching Commons, accessed February 12, 2026, https://teachingcommons.stanford.edu/teaching-guides/foundations-course-design/theory-practice/technology-integration-framework
7. TPACK: Technological Pedagogical Content Knowledge Framework, accessed February 12, 2026, https://educationaltechnology.net/technological-pedagogical-content-knowledge-tpack-framework/
8. แนวทางการจัดการเรียนรู้ตามแนวคิด TPACK Modelในสถาน – thaijo.org, accessed February 12, 2026, https://so05.tci-thaijo.org/index.php/sikkha/article/download/261742/181597/1088980
9. เทคนิคการจัดการเรียนการสอนตาม TPACK แบบง่าย ๆ – Learning Institute, accessed February 12, 2026, https://li.kmutt.ac.th/tpack/knowledge/
10. What Is TPACK Theory and How Can It Be Used in the Classroom? | McGraw Hill Canada, accessed February 12, 2026, https://www.mheducation.ca/blog/what-is-tpack-theory-and-how-can-it-be-used-in-the-classroom
11. The TPACK Framework Explained (With Classroom Examples) – PowerSchool, accessed February 12, 2026, https://www.powerschool.com/blog/the-tpack-framework-explained-with-classroom-examples/
12. แนวทางการออกแบบ Framework ของวิธีการสอนด้วยการจัดการเรียนรู้โดยใช้ปัญหาเป็นฐาน (Problem–based Learning : PBL) โดยใช้ TPACK Model » – Digital Learning Classroom, accessed February 12, 2026, https://krukob.com/web/tpack/
13. แผนการจัดการเรียนรู้ตามกรอบแนวคิด TPACK Model – กลุ่ม KKR – Flip eBook Pages 51-97, accessed February 12, 2026, https://anyflip.com/imhma/lgkj/basic/51-97
14. A Problem-Based Learning (PBL) and Teaching – Online-Journals.org, accessed February 12, 2026, https://online-journals.org/index.php/i-jim/article/download/24963/10257/84093
15. การพัฒนาการเรียนการสอนออนไลน์โดยรูปแบบ TPACK เพ, accessed February 12, 2026, https://nuir.lib.nu.ac.th/dspace/bitstream/123456789/5018/3/59065543.pdf
16. การเรียนรู้โดยใช้ปัญหาเป็นฐาน (Problem–based Learning: PBL), accessed February 12, 2026, https://ph.kku.ac.th/thai/images/file/km/pbl-he-58-1.pdf
17. การจัดการเรียนรู้เชิงรุกตามแนวทางของ TPACK Model – YouTube, accessed February 12, 2026, https://www.youtube.com/watch?v=vN36pGiA9FE
18. The Impact of Integrated Project-Based Learning and Flipped Classroom on Students’ Computational Thinking Skills: Embedded Mixed Methods – MDPI, accessed February 12, 2026, https://www.mdpi.com/2227-7102/15/4/448
19. (PDF) Instruction guidelines by integration of flipped classroom with 5E inquiry model using digital tools through a virtual classroom in teaching mathematics – ResearchGate, accessed February 12, 2026, https://www.researchgate.net/publication/354366101_Instruction_guidelines_by_integration_of_flipped_classroom_with_5E_inquiry_model_using_digital_tools_through_a_virtual_classroom_in_teaching_mathematics
20. PhET: Free online physics, chemistry, biology, earth science and math simulations, accessed February 12, 2026, https://phet.colorado.edu/
21. GeoGebra – the world’s favorite, free math tools used by over 100 million students and teachers, accessed February 12, 2026, https://www.geogebra.org/
22. “ห้องเรียนกลับด้าน: การเรียนรู้แนวใหม่สาหรั Fl – ThaiJO, accessed February 12, 2026, https://he01.tci-thaijo.org/index.php/mur2r/article/download/241469/164227/
23. Gizmos: Interactive STEM Simulations & Virtual Labs, accessed February 12, 2026, https://gizmos.explorelearning.com/
24. 10 Free Online Math Tools Every Teacher Should Know About – ED Technology Specialists, accessed February 12, 2026, https://edtechnologyspecialists.com/10-free-online-math-tools-every-teacher-should-know-about/
25. Labster | Virtual Labs for Universities and High Schools, accessed February 12, 2026, https://www.labster.com/
26. แผนการจัดการเรียนรู้ที่14 แบบ Active Learning กลุ่มสาระก, accessed February 12, 2026, https://mis.pcy.ac.th/lesson/%E0%B9%81%E0%B8%9C%E0%B8%99%E0%B8%81%E0%B8%B2%E0%B8%A3%E0%B8%88%E0%B8%B1%E0%B8%94%E0%B8%81%E0%B8%B2%E0%B8%A3%E0%B9%80%E0%B8%A3%E0%B8%B5%E0%B8%A2%E0%B8%99%E0%B8%A3%E0%B8%B9%E0%B9%89/read-114.html
27. แผนการจัดการเรียนรู้ที่1 แบบ Active Learning กลุ่มสาระก, accessed February 12, 2026, http://www.thaischool.in.th/_files_school/21102570/workteacher/21102570_1_20230710-132419.pdf
28. accessed February 12, 2026, https://www.teq.com/digital-math-lessons/#:~:text=PHET%20interactive%20simulations%2C%20desmos%20graphing,for%20digital%2C%20interactive%20math%20tools.
29. October 2020 – Digital Tools to Support Math Learning | York Region District School Board, accessed February 12, 2026, https://www2.yrdsb.ca/node/2049
30. Equatio: The equation editor for accessible math – Everway, accessed February 12, 2026, https://www.everway.com/products/equatio/
31. แผนการจัดการเรียนรู้ โดยใช้การจัดการเรียนรู้เชิงรุกแบบ 4 ขั้นตอน – Aksorn, accessed February 12, 2026, https://www.aksorn.com/100LessonPlan/pdf/652e7850d3532.pdf
32. 1 วิธีปฏิบัติที่เป็นเลิศ (Best Practice) ชื่อผลงาน การพั – Inskru, accessed February 12, 2026, https://storage.inskru.com/ideas/files/1755064472140550606.pdf
33. KUReview การประยุกต์ใช้ AI เพื่อส่งเสริมการเรียนรู้แบบ Active Learning ในรายวิชาการเขียนโปรแกรมเบื้องต้น – SPU Sripatum University, accessed February 12, 2026, https://km.spu.ac.th/article.cfm?article_id=038EB72E-C2F4-2879-12BC203A9E95FE80
34. คู่มือการจัดการความรู้(KM) เรื่อง: การใช้เทคโนโลยีAI เพื่อพัฒนาการเรียนการสอน คณะเทคโนโลยีอุตสาหกรรมการเกษตร บทที่1 บทนำ 1.1 ความเป็นมาและความสำคัญ – กองบริหารงานบุคคล, accessed February 12, 2026, https://person.rmutto.ac.th/wp-content/uploads/2025/08/%E0%B8%81%E0%B8%B2%E0%B8%A3%E0%B9%83%E0%B8%8A%E0%B9%89%E0%B9%80%E0%B8%97%E0%B8%84%E0%B9%82%E0%B8%99%E0%B9%82%E0%B8%A5%E0%B8%A2%E0%B8%B5-AI-%E0%B9%80%E0%B8%9E%E0%B8%B7%E0%B9%88%E0%B8%AD%E0%B8%9E%E0%B8%B1%E0%B8%92%E0%B8%99%E0%B8%B2%E0%B8%81%E0%B8%B2%E0%B8%A3%E0%B9%80%E0%B8%A3%E0%B8%B5%E0%B8%A2%E0%B8%99%E0%B8%81%E0%B8%B2%E0%B8%A3%E0%B8%AA%E0%B8%AD%E0%B8%99-1.pdf
35. Enhancing Active Learning through the Interactive Learning Platform to Improve Thai EFL Students’ English Vocabulary, Grammati – ERIC, accessed February 12, 2026, https://files.eric.ed.gov/fulltext/EJ1463471.pdf
36. ตอนที่ 16 การจัดการเรียนรู้เชิงรุก Active Learning – YouTube, accessed February 12, 2026, https://www.youtube.com/watch?v=LOWgjeBeB-4
37. Module 3 การใช้ AI ออกแบบการจัดการเรียนรู้และการวัด และประเมินผลการเรียนรู้ – YouTube, accessed February 12, 2026, https://www.youtube.com/watch?v=Ae0pLvNr784
38. แบบทดสอบเรื่อง การพัฒนาเทคนิคการสอน เชิงรุก Active Learning – Google Docs, accessed February 12, 2026, https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSf5f7XNiR7acJmYnW_fPw6Sd8iVOCORmE_DyZk4q27Xn2jZtg/viewform
39. แบบทดสอบออนไลน์การจัดการเรียนรู้เชิงรุก (Active learning) – สุพรรณบุรี เขต 3, accessed February 12, 2026, http://spb3.go.th/spb3/cert/8active/index.php
40. TPACK Instructional Model Quiz – Wayground, accessed February 12, 2026, https://wayground.com/admin/quiz/5ec219d0c923e1001bac6721/tpack-instructional-model
41. แบบทดสอบหลังการอบรมเรื่อง การขับเคลื่อนการจัดการเรียนรู้เชิ – Wayground, accessed February 12, 2026, https://wayground.com/admin/quiz/610a01d87dce8b001c8ceeb0/4lmb4lia4lia4lix4liu4liq4lit4lia4lir4lil4lix4lih4lib4liy4lij4lit4lia4lij4lih4lma4lij4li34lmi4lit4lihicdguihgullgukpguilgulhgujrguydguitgukxgulfguyjguk3gujnguihgullgukpguijgulhgujtguihgullgukpguydgukpgulxguklgujngukpgulnguynguydguirgulq

Comments

comments

Powered by Facebook Comments